Kinderen en hun natuur

Als vervolg op het thema ‘Risicovol Buitenspel’ zetten we in een komend seminar ‘Duurzaamheidseducatie bij jonge kinderen’ centraal. Diverse onderzoeken bespreken uitvoerig hoe anders een duurzame toekomst op onze planeet er uit ziet dan de wereld van nu. Hoe kunnen we jonge kinderen voorbereiden op die toekomst? Hoe leren we ze te zorgen voor elkaar en de natuur? Zowel resultaten uit onderzoek als applicatie in de pedagogische praktijk komen in dit seminar aan bod.

Een 3 luik CCI Seminars

  1. Maart 2021: Risicovol buitenspelen in het onderwijs en op de buitenschoolse opvang
  2. Najaar 2021: Duurzaamheidseducatie bij jonge kinderen: Samen leren in je natuurlijke omgeving
  3. Voorjaar 2022: Duurzaamheidseducatie in opvang en onderwijs: Samen voor een sociaalecologische samenleving
Seminar najaar 2021: Duurzaamheidseducatie bij jonge kinderen

Samen leren in je natuurlijke omgeving

In het najaar organiseert Childcare International een tweede seminar over kinderen en hun natuur. In aansluiting op het seminar over risicovol buitenspelen gaan we verder met samen leren in de natuur en  duurzaamheidseducatie bij jonge kinderen. De uitdagingen van de 21e eeuw vragen om een drastische verandering in het onderwijs en de kinderopvang: natuur en duurzaamheid moeten voorop komen te staan. Maar hoe werkt dat bij jonge kinderen? Kunnen we kinderen in hun eerste paar levensjaren al leren te zorgen, voor elkaar en voor alle levensvormen op de planeet?

Duurzaamheid vraagt om gedragsverandering

De kritieke toestand waar onze planeet zich in bevindt, vraagt volgens de wetenschap om een transformatie van de mensheid. Dat klinkt zwaar en is ook zwaar: willen we een toekomst voor de mensheid op deze planeet, dan zullen de meeste mensen hun leefstijl, dagelijkse gedachten, gedragingen, patronen, en structuren moeten veranderen. En dat allemaal op relatief korte termijn, ongekend snel dus. Maar zoals iedereen wel weet: gedragsverandering is niet makkelijk. Volgens wetenschappers op het gebied van duurzaamheidseducatie kun je deze gedragsverandering begrijpen en bewerkstelligen als je je richt op zowel de materiële en immateriële kant van duurzaamheid (Souza, Wals, & Jacobi, 2019). Heel simpel gezegd, om je materiële uitkomsten te bereiken (vermindering van vervuiling, verbetering van dagelijkse dieet, etc.) moet je het immateriële aspect van duurzaamheid voorop stellen. Met die immateriële kant wordt bijvoorbeeld bedoeld de zorg, compassie, moraliteit en empathie achter de behoefte aan duurzaamheid. Hoe kunnen we jonge kinderen voorbereiden op een duurzame wereld en hen leren duurzaam te zorgen voor zichzelf en voor de natuur?

Ook jonge kinderen

Wat betekent duurzaamheidseducatie in de kinderopvang?  Hoewel er veel onderzoek bestaat over duurzaamheidseducatie in de jonge jaren, is er weinig praktische informatie te vinden over hoe je dit precies aanpakt. Wat wel duidelijk is, is dat steeds meer opvoeders (ouders en professionals) het belangrijk vinden dat kinderen in de natuur spelen. Ook blijkt, zoals tijdens het CCI-seminar ‘Risicovol buitenspelen’ besproken, dat de natuurlijke omgeving uitnodigt tot belangrijk risicovol spel. Dankzij onder andere Richard Louv (2005) is het algemene belang van contact met de natuur voor de persoonlijke ontwikkeling inmiddels breed gedragen. Bovendien blijken uit recente onderzoeken de gezondheidsvoordelen van het wroeten in aarde vol biodiversiteit voor baby’s en peuters (bv. Roslund et al., 2020). Echter het samen zorgen voor elkaar, voor de mens en de rest van de natuur is voor de jongste leeftijdsgroep minder uitvoerig onderzocht en beschreven

Een spin redden

Toch kennen we allemaal wel voorbeelden hiervan: Toen ik laatst observeerde op een kinderdagverblijf, liepen twee meisjes net de tuin in. Het jongste meisje van ongeveer 2,5 zag een spin op het raam, aan de buitenkant.  Ze riep blij: “Spin! Spin!”, ze pakte een takje en bewoog daarmee richting de spin. De oudste van 3,5 zei: “Ja, kom, we gaan ‘m redden!” en hield het jongere meisje een beetje tegen zodat het takje de spin niet raakte. Samen keken ze naar de spin. Volgens mij zijn er op de kinderopvang voortdurend momenten zoals deze. Kinderen leren zo al jong  over zowel de materiële als de immateriële kant van duurzaamheid. Door ze meer te leren over de natuur en het samen zorgen voor zichzelf, elkaar, en de natuur, kunnen we ze ondersteunen in beide perspectieven en voorbereiden op de duurzame wereld van morgen. Hopelijk kunnen we tijdens het seminar in het najaar eerste stappen zetten richting het vergroten en delen van kennis over duurzaamheidseducatie in de kinderopvang. 

Saskia van Schaïk