Tonny van den Berg: Is de kinderopvang het geheim van het Finse onderwijs?

Het is algemeen bekend dat het Finse onderwijs het goed doet in vergelijking met andere Europese landen. Finland scoort al jaren in de hoogste categoriën van de Pisa-scores. 
In wereldwijd opzicht verschilt Nederland niet enorm veel van Finland, maar scoort toch beduidend lager. In vergelijking met Nederland is het in Finland bijzonder dat kinderen pas met 7 jaar naar school gaan terwijl wij tenderen naar een school-intredeleeftijd van 2,5 tot 3 jaar. In Finland gaan de meeste kinderen van hun 1e tot hun 7e levensjaar bijna fulltime naar de kinderopvang. Zou daar de sleutel tot het geheim liggen van het Finse onderwijssysteem? Wat kenmerkt de Finse kinderopvang?

Wilma Schepers interviewt Tonny van den Berg

‘Deze vraag triggert mij’, vertelt Tonny van den Berg. ‘Ik heb op uitnodiging van een Finse collega een week lang verschillende kinderopvang- en onderwijslocaties in Helsinki bezocht. Daar was ik van onder de indruk. In het onderwijs viel het op dat leerkrachten veelal universitair zijn opgeleid en veel autonomie hebben. Er is geen onderwijsinspectie en de verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het onderwijs wordt bij de leerkrachten gelegd. Kinderen maken korte dagen op school en gaan tot en met hun vijftiende naar het basisonderwijs. Bijzonder is – vanuit Nederlands perspectief – dat kinderen pas op hun zevende naar de eerste klas van het basisonderwijs gaan.’ 
‘We zijn geneigd om de succesfactoren voor het Finse onderwijs te zoeken in het onderwijssysteem. Aan de andere kant weten we dat juist de eerste zes levensjaren enorm belangrijk zijn voor de ontwikkeling van kinderen. Wat zien we als we naar de kinderopvang in Finland kijken? Het belangrijkste is dat nagenoeg alle kinderen van hun nulde tot en met hun zesde in een vaste – kleine – groep verblijven en vrijwel fulltime naar de kinderopvang gaan. Kinderopvang is een vanzelfsprekend tweede opvoedingsmilieu. De begeleiding is “gemixt” opgeleid. De vaste, fulltime werkende staf bestaat uit mbo’ers, hbo’er én universitair geschoolden. Opvallend vond ik dat dagprogramma in de kinderopvang, ook van de 4-, 5- en 6-jarigen (onze kleuters) heel vrij en los is. Aan de ene kant is er veel structuur in de dag, door de vaste momenten van eten en slapen, de vaste samenstelling van de groep en de vaste begeleiding, aan de andere kant worden kinderen heel vrij gelaten in hun spel. Ze gaan ook veel naar buiten. De rol van de volwassen begeleiders is het faciliteren en verrijken van het spel van de kinderen. Hun aanpak is niet methodisch maar gebaseerd op hun professionele intuïtie.’
‘De inrichting van de Finse kinderopvang staat haaks op die van ons, in Nederland. Wij neigen naar meer methodische werken, ook bij jonge kinderen. En we nemen steeds makkelijker genoegen met de parttime verbondenheid: kinderen die maar enkele dagdelen komen en medewerkers die parttime werken. Zijn we op de goede weg? Ligt de sleutel van het succes van het Finse onderwijs misschien wel in de Finse kinderopvang?’
’Deze vragen zou ik dolgraag verder willen onderzoeken. Een aspect dat ik daarbij niet over het hoofd wil zien is dat de Pisa-scores niets zeggen over de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen, alleen over hun schoolsucces. Misschien is het antwoord wel dat Finse kinderen door het veilige en voorspelbare klimaat in de kinderopvang beter toegerust zijn op het schoolse leren in het basisonderwijs.’

Studiereis Helsinki

Tonny van den Berg werkt aan de voorbereiding van een studiereis naar Helsinki met haar verwondering als uitgangspunt. Ze zou heel graag samen met collega’s uit kinderopvang en onderwijs op onderzoekspad gaan om een antwoord te vinden op haar vragen. Heeft u daar belangstelling voor? Laat dan hier uw naam achter, dan houdt Tonny u op de hoogte: Helsinki