Duurzaamheid en recycling in de jonge jaren

In 2020 las ik een interessante wetenschappelijke review over duurzaamheidspedagogiek in de jonge jaren. De auteurs concludeerden dat er steeds meer onderzoek wordt gedaan naar duurzaamheidspedagogiek voor jonge kinderen: er wordt in de kinderopvang steeds meer buiten gespeeld en er is iets meer aandacht voor zorg voor de planeet. Daarbij concludeerden ze helaas ook dat de twee nog maar zelden samen gaan (duurzaamheid en spelen in de natuur) en dat er vooral bij hele kleine kinderen, 2- en 3-jarigen, maar weinig gebeurt op dit vlak. Hoe kunnen we nu ook met de kleintjes samen leren zorgen voor de natuur? Of zijn ze daar te jong voor? Ik bespreek voor deze nieuwsbrief twee verschillende aanpakken en roep op om meer voorbeelden.

Allereerst een wetenschappelijk artikel, over recyclen van aluminium verpakkingen in de kinderopvang in Spanje. In dit onderzoeksproject zijn er trainingen gegeven aan leerkrachten/pedagogisch medewerkers op groepen en aan ouders. Na de trainingen hebben ze gemeten in hoeverre ze meer zijn gaan recyclen, waarom ze dat zijn gaan doen en wat het effect is op de kinderen. De meeste leerkrachten gaven aan dat hun leerlingen, 2- en 3-jarigen, in korte tijd haarfijn wisten hoe het recyclen werkte en heel goed waren in het helpen van de leerkracht hiermee. Wat dit project bijzonder maakt in mijn ogen, is dat ze ook ouders erbij hebben betrokken. Zowel de ouders als de leerkrachten waren zich meer bewust van het belang en gaven dit beter door aan de kinderen na de training. De winst van een dergelijk project is dan tweevoudig: 1. Er wordt meer gerecyceld. 2. Ouders en leerkrachten geven een norm om te recyclen door aan kinderen, via hun eigen gedrag en via hun eigen mening over recyclen.

Dit artikel deed mij denken aan de tweede aanpak: het voorleven van duurzaamheid. Enkele jaren geleden heb ik interviews met pedagogisch medewerkers en managers van enigszins “groene” kinderopvang verzameld voor een klein onderzoeksproject. In deze interviews werd veel gesproken over het spelen in de natuur en het belang van leren over de natuur, over de seizoenen, over de planten en dieren. Wat betreft duurzaamheid werd vooral voorleven als een belangrijk aspect gezien van duurzaamheidspedagogiek voor jonge kinderen. Zonder het expliciet te bespreken, laat je het goede voorbeeld zien aan kleine kinderen. Zo gooi je voedingsresten op de composthoop en doe je lichten uit als je een ruimte uit loopt.

Als je deze twee aanpakken naast elkaar zet, zie je dat samen recyclen meer is dan alleen voorleven. De kids in het project in Spanje doen immers actief mee. In het project in Spanje gebeurt weinig op het gebied van spelen in de natuur of leren over de natuur. Het project richtte zich op recyclen, duurzaamheid, en niet op natuur. In de interviews werd nauwelijks iets gezegd over duurzaamheid, behalve dan dat je het juiste voorbeeld moest geven. Ik vraag mij af: zou het niet mogelijk zijn om beiden te combineren? Kun je niet voorleven en samen doen door bijvoorbeeld met 2- en 3-jarigen een wormenhotel te vullen met de restjes van het fruit dat je op de groep gebruikt? Of zelfs door dat wormenhotel samen te bouwen? En kun je niet tijdens het samenspelen in de natuur ook leren over het zorgen voor de natuur? Bijvoorbeeld dat je niet zomaar gieters moet vullen met kostbaar drinkwater? Gebeurt dit al op de kinderopvang in Nederland?

Op 5 november organiseren we vanuit ChildCare International een seminar over duurzaamheidspedagogiek in de jonge jaren, zie hieronder de uitnodiging. Hierin zullen we ons met name richten op de duurzaamheidspedagogiek, omdat we in de veronderstelling zijn dat de focus op buiten spelen, in de natuur, al enigszins op de kaart staat in de Nederlandse kinderopvang. We hopen dat dit seminar het kinderopvang werkveld mogelijkheden laat zien van het combineren van duurzaamheid en spelen in de natuur. En, we roepen deelnemers op om hun voorbeelden te delen van het combineren van spelen in de natuur met duurzaamheidspedagogiek.

Door: Saskia van Schaïk