Anke van Keulen: Diversiteit respecteren, uitsluiting tegengaan

De recente maatschappelijke aandacht voor discriminatie en racisme heeft ook gevolgen voor kinderopvang en onderwijs.
Is er wel sprake van discriminatie bij jonge kinderen? Wat doet discriminatie met jonge kinderen? En, welke vooroordelen hebben we zelf? Hoe kunnen we opvoeden met respect voor diversiteit?
Deze vragen stonden centraal op het CCI-seminar ‘Diversiteit respecteren, uitsluiting tegengaan’ op 18 november 2020.
De maatschappelijke functie van de kinderopvang stond centraal: aandacht en zorg voor kinderen en gezinnen die worden buitengesloten – veelal onbewust – of die met extra aandacht kunnen meedoen.

De buitenlandse sprekers op het online seminar kwamen uit Berlijn en namen ons mee in de wereld van Kinderwelten, een ontwikkel- en trainingsorganisatie die respect voor diversiteit als missie heeft. Sinds 20 jaar is Kinderwelten, eerst in Berlijn en nu in heel Duitsland actief. De uitleg over de ‘Anti Bias Approach’, Vorurteilsbewusste Erziehung’ of ‘Opvoeden zonder vooroordelen’ was heel verhelderend. Want vooroordelen en discriminatie kunnen de identiteitsontwikkeling van kinderen beïnvloeden, maar ook hun welbevinden en zelfs hun motivatie tot leren! Hoe kunnen we bij alle kinderen zelfvertrouwen en een positief zelfbeeld bevorderen? Bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat spelmaterialen en inrichting een diversiteit aan gezinnen (afkomst, sekse, leefstijl) reflecteren. Dat geeft niet alleen herkenning, maar kan ook empathie en begrip voor diversiteit bevorderen bij alle kinderen.

Ieders eigen normatieve kader

Saskia van Schaik van de Radbouduniversiteit liet ons nadenken over ons eigen normatieve kader. Ieder mens heeft een eigen bril op, een eigen normatief kader dat bepaalt – deels – hoe je in het leven staat en hoe je handelt als professional. Ook kinderen ontwikkelen zo’n normatief kader: jonge kinderen leren categoriseren, maar door invloed van de omgeving gaat dit (vaak) over in ‘othering’, de ander als anders (minder, slechter) zien. Wat helpt om dit tegen te gaan? Het werkt positief als kinderen een groepsgevoel ontwikkelen, een gevoel van erbij horen, en vriendschappen ontwikkelen met diverse kinderen. Pedagogische tip: kijk in de groep allereerst naar de overeenkomsten, ‘wat bindt ons?’ en pas daarna naar de verschillen!

Hoe maak je diversiteitsbeleid?

Jitske Rienstra van Kinderopvang Ludens in Utrecht vertelt over het diversiteitsbeleid bij Luden: ‘Bij ons krijgen kinderen de ruimte om zichzelf te zijn. Verschillen mogen er zijn en maken ons uniek. Kinderen zijn volop bezig om deze verschillen en overeenkomsten te ontdekken en wij leren ze hier op een respectvolle manier mee om te gaan. Een van de speerpunten in het pedagogisch beleid van Ludens is “Wij zijn allemaal anders. Ieder kind krijgt de ruimte om zichzelf te zijn. Want ik ben ik en jij bent jij, en samen vormen wij een kleurrijke groep.” Zo benoemen en bespreken medewerkers van Ludens verschillen tussen kinderen en hun familie. Daarbij maken zij gebruik van de methodiek “de familiemuur”.’
Daarnaast heeft Ludens concreet waarneembaar gedrag geformuleerd op het gebied van diversiteit, zoals bijvoorbeeld:

De pedagogisch medewerker:

  • besteedt aandacht aan verschillen en overeenkomsten tussen kinderen;
  • zorgt ervoor dat er spelmateriaal, boeken en inrichting is waar alle kinderen zich mee kunnen identificeren;
  • is zich bewust van eigen vooroordelen;
  • zorgt ervoor dat het sinterklaasfeest leuk is voor alle kinderen (met een alternatief voor zwarte piet).

De prachtige databank voor diversiteitsspeelgoed van Ludens is met alle deelnemers gedeeld!

Een ander praktisch hulpmiddel is het pedagogisch kader Samen verschillend  http://www.stichtingbkk.nl/images/Boek_peka_samen_verschillend.pdf, dat naast achtergrondinformatie een waaier aan oefeningen, pedagogische tips en reflectievragen geeft.