Taalstimulering in de kinderopvang, voorschool en onderbouw

30 uur gratis kinderopvang in Engeland
5 februari 2016
review studiereis Kopenhagen, mei 2016
30 mei 2016

Taalstimulering in de kinderopvang, voorschool en onderbouw

CCI seminar 22 maart 2016

Taalstimulering, taalprogramma’s, taaltoets, en opleiding Taal 3F: wat zijn de lusten en de lasten? Bij jonge kinderen is de taalontwikkeling in volle gang. Niet alle kinderen worden thuis voldoende in taal gestimuleerd, daarom is het taalaanbod in de kinderopvang of (voor)school voor hen extra belangrijk. Kinderen leren taal van elkaar, maar vooral ook van de volwassenen waarmee zij omgaan. Hoe kunnen kinderen op een speelse manier de taal leren?

Pedagogisch medewerkers en leerkrachten zijn een rolmodel voor kinderen en moeten in staat zijn een rijke taal aan te bieden aan kinderen. Daarnaast is een goede taalvaardigheid ook voor de communicatie met ouders en collega’s van belang.

Sinds 2014 worden pedagogisch medewerkers getoetst en bijgeschoold tot taalniveau F3.

 

In dit seminar toonden we de stand van zaken in de wetenschap rond taalontwikkeling bij jonge kinderen en enkele good practices over speels taalstimulering uit Hamburg voor kinderen van 1 tot 6 jaar en over een taalprogramma-op-maat voor pedagogisch medewerkers in Rotterdam. De deelnemers van het seminar hebben aanbevelingen opgesteld.

 

Wat zegt de wetenschap?

Dorian de Haan belichtte wetenschappelijk onderzoek over taalontwikkeling in voorscholen en kinderopvang. Zo bleek dat opgroeien in een omgeving waar veel met kinderen wordt gepraat over heel uiteenlopende zaken en waar veel met taal wordt gedaan een zeer grote invloed heeft op de taalontwikkeling van kinderen. Kinderen die thuis niet in een dergelijke omgeving opgroeien zijn zeer gebaat met kindercentra waar zo’n rijke taalomgeving wordt aangeboden. Wat is dan effectief op basis van wetenschappelijk onderzoek (evidence based):

  • Praat over van alles en nog wat met kinderen. Dat leidt tot een grote woordenschat
  • Voer uitgebreide gesprekjes met kinderen. Ga bij de kinderen zitten. Sluit aan bij de bezigheden van de kinderen.
  • Praat en werk in kleine groepjes. Tijdens activiteiten in de grote groep zijn kinderen 60 % van de tijd passief aan het luisteren en dus niet actief aan het praten. In kleine groepjes is er veel interactie tussen kinderen (55% verbaal actief).
  • Zorg voor gemengde groepen. Plaats niet alleen kinderen met taalachterstanden bij elkaar. Kinderen moeten van elkaar kunnen leren.
  • Luister vooral naar kinderen. Stel vragen en laat ze praten
  • Bij boekjes lezen. Praat over de inhoud van het boekjes. Sla bruggen naar de ervaringen van de kinderen.
  • Gebruik taal in verschillende spelsituaties zoals woorden doen (benoemen, beschrijven, analyseren, redeneren en verbeelden), in fantasiespel

Dit stelt grote eisen aan de kwaliteit van de medewerkers. Het soort taalprogramma is van ondergeschikt belang. Zo bleek uit Amerikaans onderzoek dat de kwaliteit van de preschool grote invloed had op de academische prestaties van 16 jarigen.

 

Taalopleiding bij pedagogisch medewerkers

Karen Abbing (opleidingscoördinator KindeRdam) en Jenny van der Ende (docente Hoge School Rotterdam) vertelden hoe je het taalniveau bij pedagogisch medewerkers kan verhogen. De p.m.’er moet zich bewust zijn van de belangrijke rol die ze speelt in de taalontwikkeling van kinderen. Taal is een constante factor in het werk in de kinderopvang. Hun ervaring is dat veel medewerkers angst ervaren om te leren en een grote drempel moeten nemen om taal te leren. Het is van groot belang om hun meer zelfvertrouwen te geven. Dat kan door een taaltraining aan te bieden die naadloos aansluit op hun eigen praktijk, bijvoorbeeld door teksten uit het vakblad Kinderopvang of uit pedagogisch werkplan te nemen. Het lesmateriaal en de praktijkoefeningen hebben alleen betrekking op hun werksituatie. Het geleerde in de les is direct toepasbaar in de praktijk. Ze krijgen daardoor ook meteen feedback van ouders en kinderen. Praktijkopdrachten moeten betekenisvol zijn.

Taalstimulering is een doel om beter in beter in het werk te functioneren in contacten met ouders, kinderen en collega’s en een middel om de taalontwikkeling bij jonge kinderen te stimuleren.

 

Taalstimulering in kindercentra in Hamburg

Betgen Hage, pedagogisch adviseur bij Elbkinder, een grote kinderopvang organisatie uit Hamburg, belichtte de wijze waarop Elbkinder de taalstimulering binnen haar kinderdagverblijven aanpakt. Zij onderscheidt daarbij vier stappen:

  • Een relatie leggen met de familie

Zorg voor een meertalige omgeving. Families met een andere moedertaal moeten zich geaccepteerd voelen.

Stel je bij de introductiegesprekken op de hoogte van de taalsituatie van het kind en de communicatie binnen het gezin. Benadruk dat de ouders met hun kind de taal van hun ‘hart’, de taal waarin ze zich het beste kunnen uitdrukken, spreken. Ze hoeven geen Duits met hun kind te spreken.

Bespreek tijdens de voortgangsgesprekken regelmatig de taalontwikkeling van het kind. Als de ouders slecht of geen Duits spreken, hebben ze al snel de indruk dat hun kind goed Duits spreekt, terwijl het tegendeel het geval is.

Betrek ouders bij taalactiviteiten.

  • Gebruik taalontwikkeling tijdens het dagelijks leven op het dagverblijf. Dus tijdens het verschonen, het eten, de kringgesprekjes. Zeer belangrijk daarbij is om de snelheid van de interacties zeer te vertragen. Kinderen hebben vaak geen tijd om te reageren.

Maak gebruik van vaste rituelen en van een vaste volgorde van situaties zodat kinderen kunnen anticiperen en daardoor ook participeren.

Laat taal terugkomen in verschillende activiteiten zoals: boekje lezen, creatieve activiteiten, onderzoek. Door op verschillende manieren met woorden en uitdrukkingen bezig te zijn (context gericht leren) krijgen deze meer betekenis voor kinderen.

  • Gerichte taaleducatie voornamelijk aan kinderen van 4 jaar en ouder

Kinderen krijgen op basis van hun niveau van taalontwikkeling gerichte taaleducatie via spelend leren in kleinere groepen.

  • Taaleducatie aan kinderen met speciale behoeften

Het gaat hier meestal om kinderen die pas laat op het kinderdagverblijf komen en nog geen Duits spreken. Speciale taalmedewerkers geven les aan deze kinderen in kleine groepjes om dagelijkse leeronderwerpen uit de grote groep te herhalen en te intensiveren. Daarbij is de samenwerking met de pedagogisch medewerker noodzakelijk, zodat deze laatste oefeningen en rituelen kan herhalen gedurende de dagelijkse praktijk.

 

Aanbevelingen

Het seminar werd afgesloten met het formuleren van aanbevelingen op drie niveaus door alle deelnemers:

  1. Organisatieniveau: werkwijze, toepassing van methodes, groepssamenstelling
  2. Opleidingsniveau: opleiding p.m.’er en leerkracht; interne opleiding binnen de organisatie
  3. Niveau van de ouders: de rol van ouders vanuit perspectief van centrum/school

klik hier

Ed Hoekstra

 

Comments are closed.